Stijlfiguren 6: herhaling, parallellisme, opsomming en paradox

dinsdag 20 augustus 2013Overige, Taal15 reacties

Vorige keren heb ik al een aantal stijlfiguren behandeld: de alliteratie, antithese en (anti)climax waren vorige week aan de beurt. Daarvoor heb ik het over vormen van spot gehad, over hyperbool, understatement en eufemisme, beeldspraak en pleonasme en tautologie. Vandaag zijn de herhaling, het parallellisme, de opsomming (enumeratie) en de paradox aan de beurt.
Bron: wordle.net

Ik begin, ik begin met de herhaling, herhaling

Je gebruikt de herhaling (repetitio) om het woord extra nadruk te geven. Sommige docenten (ik) gebruiken de herhaling ook om aandacht te trekken:

Ik begin…, ik be-gin….. met de les. Ja, dames en heren: de les is nu begonnen.

Een ander voorbeeld komt uit een gedicht van J.H. Leopold:

O als ik dood zal, dood zal zijn
Kom dan en fluister, fluister iets liefs

Een vervelend voorbeeld van de herhaling is het gedicht De Mus van Jan Hanlo:

De mus
Tjilp tjilp – tjilp tjilp tjilp
tjilp tjilp tjilp – tjilp tjilp
tjilp tjilp tjilp tjilp tjilp tjilp
tjilp tjilp tjilp
Tjilp
etc.

De mus eigen werk
Officieel heet dit een klankdicht en was het ontzettend progressief toen het geschreven werd, maar als je er in termen van herhaling naar kijkt, dan is het toch wel enigszins saai.
Een speciale vorm van herhaling is het parallellisme. Opeenvolgende zinnen verlopen op dezelfde wijze met als effect dat de nadruk nog sterker is dan bij de herhaling van een enkel woord. Het parallellisme is een stijlfiguur dat vaak voorkomt in Bijbelse teksten, met name psalmen:

Spreken is zilver, zwijgen is goud
Psalm 150:
Looft God in zijn heiligdom;
looft hem in het uitspansel zijner sterkte.
Looft hem vanwege zijn mogendheden;

Van Lodewijk van Deyssel komt een prachtige tirade over wat proza zou moeten zijn:

Ik houd van het proza, dat op mij toedruist, op mij aanraast, op mij neerdondert in een stormende stortvloed van passie.
Ik houd van het proza, dat onbewegelijk en ontzaglijk is als bergruggen.
Ik houd van het proza, dat dartelt en jubelt als een waaiend zomerwoud vol vogels.
Ik houd van het proza, dat ik daar zie staan met zijn volzinnen, als een stad van marmer.
Ik houd van het proza, dat over mij daalt als een gouden sneeuw van woorden.

De opsomming wordt ook wel een enumeratie genoemd

De enumeratie is ook vaak terug te zien in het parallellisme. Kijk maar naar het stukje proza van Van Deyssel. Maar de opsomming komt ook voor in meer alledaagse uitspraken:

Wat ben jij een miezerig, vervelend, irritant, misselijk ventje.

Prachtige enumeratie toch!

En zoals ik vorige week beloofd had: de paradox

De paradox is een schijnbare tegenstellling. Op het eerste gezicht lijkt het of de schrijver zichzelf tegenspreekt, maar bij een tweede lezing is de diepere bedoeling erachter duidelijk. Een paar mooie uitspraken en een gedicht om mee af te sluiten. Eens zien of je de paradoxen herkent:

Multatuli:
Misschien is niets geheel waar, en zelfs dàt niet.
Onbekend:
Fighting for peace is like fucking for virginity
Zelfs iemand die rijk is, kan arm zijn
Cees Buddingh’:
Wie in vrede wil leven, moet zichzelf vaak geweld aan doen

En een prachtig gedicht van Boudewijn Büch:

Anatomisch laboratorium

Geconserveerd in glas en kasten
Uitgezocht op kleurcontrasten
Gestorven nummers en op soort
Hier leeft het sterven voort

15 Reacties

  1. Carel

    weer wat geleerd en wat kennis opgefrist,

    Antwoord
  2. Linda Kwakernaat

    Ik heb het gelezen, ik herhaal : Ik heb het gelezen .
    Heb zelfs zitten grinniken, ik herhaal …………

    Antwoord
  3. wiel.kusters@gmail.com

    Helaas helaas, spijtig voor de de dode dichter Jan Hanlo en voor uw lezers: u citeert zijn gedicht ‘De Mus’ volkomen verkeerd. Neemt u de Verzamelde gedichten er even bij?

    Antwoord
  4. Liesbeth

    Helder! Realiseerde me dat ik vaak gebruik maak van enumeratie zonder dat ik wist hoe dat heette dus dank!
    En die Multatuli die wist hoe het zat 🙂

    Antwoord
  5. Julia

    Iemand enig idee in welke bundel het gedicht ‘anatomisch laboratorium’ van Boudewijn Buch te vinden is?

    Antwoord
    • Martha

      Heb je Google al geprobeerd of de inhoudsopgaves van de dichtbundels van Boudewijn Büch?

      Antwoord
      • Julia

        Ja, vooral google dan, maar het lukt me niet het te vinden..

        Antwoord
  6. jan

    Beste Damen en Heren,
    Weet iemand hoe het heet als een geluid beschreven wordt zoals: ringeling ringeling in een gedicht?
    Groet Jan

    Antwoord
      • Joske

        en watis bijv. dodo, sisi, dus: een korte herhaling is dat ook een stijlfiguur?

        Antwoord
        • Martha

          Dodo en Sisi zijn geen stijlfiguren. Hier lees je meer over hoe de dodo aan zijn naam kwam: dodo naamgeving.
          Sisi is een verkorting van de naam Elisabeth of een drankje. Ik denk dat het drankje misschien een onomatopee is, vanwege de prik die een soort sissend geluid maakt, maar dat kan ik mis hebben.

          Antwoord
  7. BADTS

    Heel leerzaam met toffe voorbeelden, waarvoor dank.

    Antwoord
  8. Evert

    Hoe heet een herhaling die vaak in politieke redes gebruikt wordt. Bijv.
    Wat Nederland nodig heeft……
    Wat Nederland nodig heef…….
    Etc.

    Antwoord
    • Martha Pelkman

      Dat is meer in de argumentatieleer te vinden. Het gaat hier om de drieslag. Dit komt vanuit de oudheid en heeft te maken met de kracht van het getal 3. Denk aan de heilige drie-eenheid.
      Obama maakte er gebruik van in zijn verkiezingsspeech: “They said this day would never come. They said our sights were set too high. They said this country was too divided.” En ook Martin Luther King herhaalde zijn I have dream zin meerdere keren.

      Antwoord

Trackbacks/Pingbacks

  1. @bloknood - Vanuit het niet getweet. Dat kan niet. Dan liever zo'n retweet. RT @drspee: Taalblog nu online, ik herhaal [...] -…
  2. Peter Janssen (@pjanssen) - Ik hou van Hanlo. En van mussen. RT @drspee: Taalblog nu online, ik herhaal, taalblog nu online! - http://t.co/FfkU4xb0EL

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

×

Klik op de foto om WhatsApp te openen op je mobiel of computer en stuur mij een berichtje!

× Hoe kan ik je helpen?